Miedź czy stal nierdzewna? Jakie wypełnienie kolumny daje czystszy destylat

To jedno z najczęściej wracających pytań na forach destylacyjnych: sprężynki miedziane czy kwasoodporne? Odpowiedź nie brzmi "jedne albo drugie", bo oba materiały robią w kolumnie coś innego. Stal nierdzewna wygrywa tam, gdzie liczy się siła rozdzielania, miedź tam, gdzie chodzi o czystość aromatu. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie robi każdy z materiałów i jak połączyć je w jednym zasypie.

Co robi miedź, czego nie zrobi stal

Miedź nie jest w kolumnie ozdobą - to katalizator. Podczas destylacji przefermentowanego nastawu powstają lotne związki siarki, przede wszystkim siarkowodór o zapachu zgniłych jaj oraz siarczki organiczne, takie jak DMS i DMTS. Ten ostatni jest wyczuwalny już w stężeniach rzędu kilkudziesięciu części na bilion, więc nawet śladowa ilość psuje aromat destylatu. Miedź reaguje z siarkowodorem, wiążąc go w nierozpuszczalny siarczek miedzi - czarny nalot, który pojawia się na sprężynkach po destylacji, to właśnie dowód, że ten mechanizm działa, a nie objaw zniszczenia wypełnienia.

Potwierdzają to badania Scotch Whisky Research Institute (Harrison i in., 2011): destylaty otrzymane w aparaturze ze stali zawierały istotnie więcej DMTS i miały wyraźniejsze nuty siarkowe niż te z aparatury miedzianej. Stal nierdzewna jest chemicznie obojętna - nie psuje destylatu, ale też niczego z niego nie usuwa.

Stal wygrywa na liczbie półek, miedź na smaku

Skoro miedź czyści aromat, dlaczego nie zasypać całej kolumny sprężynkami miedzianymi? Bo w drugiej konkurencji, sile rozdzielania, lepsza jest stal. Sprężysta stal kwasoodporna utrzymuje idealny kształt oczek i tworzy na powierzchni drutu cienki, stale odnawiany film kondensatu. Miedź jest miękka: sprężynki łatwiej się odkształcają i zbijają, przez co wymiana między parą a cieczą jest słabsza.

W praktyce różnicę widać w wysokości równoważnej półce teoretycznej (HETP) - im niższa, tym więcej półek mieści się w tej samej kolumnie:

Czym dokładnie jest HETP i jak przeliczyć je na liczbę półek w kolumnie, wyjaśniamy w artykule o półkach teoretycznych i HETP.

Najlepsze rozwiązanie to mix - i gdzie umieścić miedź

Skoro każdy materiał robi co innego, naturalnym rozwiązaniem jest połączenie obu: główny zasyp ze sprężynek kwasoodpornych, które odpowiadają za rozdział, plus sekcja sprężynek miedzianych pracująca jako katalityczny filtr siarki.

Gdzie umieścić miedź? Wśród doświadczonych destylatorów przeważa opinia, że lepiej w górnej części kolumny. Powody są praktyczne: na dole miękka miedź odkształca się pod ciężarem reszty zasypu i może dławić przepływ, zwiększając ryzyko zalania kolumny, a kontakt z parami przedgonów szybciej ją zanieczyszcza. Uczciwie trzeba dodać, że część destylatorów używa miedzi wyłącznie przy odpędzie, a kolumnę rektyfikacyjną zasypuje samą stalą - przy czystych, mało siarkowych nastawach to również działa. Ile łącznie wypełnienia potrzebuje kolumna, policzysz w artykule ile sprężynek do kolumny i w naszym kalkulatorze objętości.

Który materiał do jakiego trunku

Na koniec prosta ściągawka. Przy wódce i spirytusie neutralnym priorytetem jest siła rozdziału - podstawą zasypu powinny być sprężynki kwasoodporne, z niewielką sekcją miedzianą u góry dla dopolerowania aromatu. Przy destylatach, w których fermentacja generuje więcej związków siarki - whisky, rum, destylaty owocowe z nastawów siarkowanych - sekcja miedziana przestaje być opcją, a staje się standardem.

Oba materiały produkujemy sami: sprężynki kwasoodporne fi 3,8 i fi 4,6 mm oraz miedziane fi 5,6 mm. W razie wątpliwości, jaki mix dobrać do konkretnej kolumny i trunku, napisz do nas - jako producent doradzimy bez zgadywania.